Introductie

Een succesverhaal uit Congo

PROTOS: water en sanitair voor een groeiende groep mensen

Sedert Hergé’s Kuifje in Congo bereiken ons maar bitter weinig succesverhalen uit dat beproefde land. Welnu, dit is er een.
Gaan werken in het Oosten van Congo, in het door ruim 10 jaar oorlog verwoeste en leeggeplunderde Ituri en Kivu. Het is niet iedereen gegeven.Maar ons medelid PROTOS vzw, u weet wel: “water: dé hefboom voor ontwikkeling”, blijft zijn zonen uitzenden. Het wordt hierin bijgestaan door bedrijven als Arcadis België, het drinkwaterbedrijf TMVW , enkele NGO’s en het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) van de Vlaamse overheid. Dit samenwerkingsverband opereert onder de paraplu van het Vlaams Partnerschap Water voor Ontwikkeling en verstevigt de financiering vanuit DGOS, de Directie-Generaal Ontwikkelingssamenwerking
Het voornemen om tegen uiterlijk 2015 evenveel mensen aan drinkwater en redelijke sanitaire voorzieningen te helpen als er Vlamingen zijn , dus pakweg 6 miljoen, als onderdeel van de millenniumdoelstellingen van de VN, is een zeer ambitieus doel, maar is voor PROTOS geen reden om dan maar de pijp aanMaarten te geven.
Op het kantoor van PROTOS in Gent praten we met Marc Despiegelaere, woordvoerder van deze NGO, die ons duidelijk maakt dat de organisatie naast Congo nog wel andere zorgenkinderen heeft, van Ecuador over Haïti tot Madagaskar. Maar hier hebben we het dus over het ontredderde Congo dat straks de 50e verjaardag van zijn onafhankelijkheid viert.

PROTOS is op tweeërlei manieren bezig in het land. In Ituri (in het noordoosten van Congo dus, het gebied van de Grote Meren) werken PROTOS-mensen actief mee aan vrij grootschalige initiatieven. Meer in het zuiden in de Kivu-provincies gaat het om kleinere projecten in samenwerking met een groot aantal kleine, plaatselijke NGO’s. Het eerste programma-onderdeel concentreert zich nu op de gebieden Djugu en Mahagi, in het oostelijk deel van de provincie Ituri, waar alles samen een 120.000 mensen wonen. Vooral dit gebied is de laatste jaren zeer hard door de oorlog getroffen, en een groot deel van de bevolking vluchtte eruit weg. Wel is er nu een terugkeerbeweging aan de gang, nu een schuchter vredesproces op gang lijkt te komen.

Tastbare en duurzame internationale samenwerking

De problemen zijn onoverzienbaar, een overheid is er nauwelijks. Wat kun je dan, als relatief kleine Belgische ontwikkelingsorganisatie beginnen? “Mao zei indertijd al dat het beter was iemand te leren vissen dan hem een vis te geven. Wij gaan met PROTOS al veel verder: we leren de mensen nu almet plaatselijke materialen visnetten te maken, zodat ze ook zonder ons voortkunnen”. Aan het woord is Thierry Moyersoen, missionaris van Afrika, met 40 jaar Congo-ervaring, en tot januari nog voorzitter van CIDRI, de lokale partner van PROTOS. Een man van daden, en weinig woorden, en net uit het gebied naar België teruggekeerd. Dat van die visnetten is maar een beeld natuurlijk, maar het klopt met wat sinds de jaren 80 van de vorige eeuw in de provincie Ituri op het gebied van watervoorziening is gerealiseerd en nu
wordt uitgebreid en in stand gehouden. (al liggen de woonkernen in rechte lijn op 8 à 10 kilometer), waarbij we dankbaar gebruik maken van het hoogteverschil. Op die manier verplaatsen we 10 à 12 liter water per seconde naar de dorpen in de omgeving. In de dorpen vullen we opslagtanks van vijf meter kuub die automatisch worden bijgevuld en dit tweemaal per dag. Van daaruit gaat het water naar fonteintjes waar de bevolking zich kan bevoorraden.
Tot zover is er niet zoveel aan de hand. Een mooi ontwikkelingsproject, zeker, maar niets echt opzienbarends.

30 dollarcent per maand

Het is maar wanneer je ermeer over verneemt dat je opkijkt.
Het eerste project dateert namelijk al van 1987 en het werkt nog altijd. De oorlogen, de etnische conflicten, de brandschattende en verkrachtende gewapende bendes, hebben de watervoorziening ongemoeid gelaten, één uitzondering niet te na gesproken. Daarbij komt dat het bouw- en graafwerk gebeurt door de plaatselijke bevolking, al begeleiden mensen van de TMVW en Arcadis hen wel tijdens de ontwerpfase (voor de berekening van de diameter van de leidingen, het gewenste volume van tussenreservoirs en dergelijke). Zowaar ook legereenheden hebben al meegegraven. De captatie van de bronnen is de moeilijkste fase, daar zijn wij altijd bij betrokken, zegt Thierry Moyersoen. Onderhoud en exploitatie is in binnenlandse handen, daarmee hoeven de buitenlanders zich niet meer te bemoeien. De mensen betalen ook voor hun water, en dat doen ze graag, hoe arm ze ook zijn. De contributie bedraagt 30 dollarcent permaand.

Daarmee wordt het onderhoud bekostigd en dat lukt tot op heden vrij aardig.
In ruil krijgen de bewoners wel een betere levenskwaliteit. Het is uit met elke dag om 4 uur ‘s morgens op te staan om water te gaan halen op tien of meer kilometer afstand. In andere dorpen in dit dichtbevolkte gebied zien ze dat het systeem werkt en haalbaar is. Tot de duurzaamheid van dit soort hulp draagt ook bij dat de voorkeur uitgaat naar materialen die plaatselijk voorhanden zijn en technieken die de mensen zelf vrij snel onder de knie kunnen krijgen.
PROTOS heeft voor Oost-Congo, goedkeuring gekregen voor de uitvoering van 6 nieuwe dergelijke projecten over een periode van 3 jaar, waarmee naar schatting nog eens 30.000 mensen hun voordeel zullen doen en ongeveer 10.000 toegang krijgen totmenswaardige sanitatie.

Vorming

De samenwerking in de Kivu-provincies in het zuiden, waarvoor PROTOS ondersteuning krijgt van de kleine Leuvense organisatie Atol vzw, is eveneens gericht op duurzaamheid. Het is de bedoeling de vele zeer bescheiden plaatselijke NGO’tjes geleidelijk te doenafstappen van korte termijn hulp en ze meer oog te doen krijgen voor duurzame ontwikkeling. Onderlinge netwerking, sterkere competentie door vormingssessies en krachtenbundeling, oplossingsgericht onderzoek zelfs,moeten
deze kleine organisaties versterken en efficiënter maken. Een beperkt aantal mensen krijgt de nodige vorming zodat deze kleine NGO’s zonder buitenlanse hulp verder kunnen en efficiënter leren werken en samenwerken.
De bedoeling is voorts om in één rivierbekken een pilootproject op te zetten voor integraal waterbeheer, om daar samen uit te leren. En er zàl veel te leren zijn, aangezien dit project zich niet alleen bekommert om drinkwatervoorziening en sanitatie, maar ook om brongebiedbescherming, bosbouw, erosiebestrijding en watergebruik in de landbouw.

Van de overheid valt te hopen dat zij stilaan weer zal gaan functioneren, op een zeer bescheiden manier weliswaar, allereerst op lokaal vlak. Wil het een beetje lukken, dan vindt de plaatselijke overheid in deze NGO’s een volwaardige en nuttige gesprekspartner. Dat zou mooi zijn, want al is er al hard gewerkt, het zal nog wel tientallen jaren duren vooraleer de bewoners van Noord- en Zuid-Kivu en Ituri allen het drinkwater en de sanitaire voorzieningen krijgen waarop ze recht hebben. Maar woorden wekken, voorbeelden strekken.
Het is dan ook best mogelijk dat het voorbeeld van PROTOS een dynamiek teweegbrengt die dit einddoel snel dichterbij brengt.